+ غریب توس

باسمه تعالی

 

«غریب توس»

«دعبل خزاعى»(1) خود را به شهر مرو(2) رساند و بر امام رضا (علیه السلام) وارد شد.

او با اشتیاقی زیاد به حضرت (علیه السلام) گفت: "ای پسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) من قصیده‌ای ساخته و سوگند یاد کرده‌ام که براى أحدى قبل از شما نخوانم."

حضرت فرمود: "بخوان دعبل."

دعبل قصیده را خواند تا به این بیت رسید:

"مدارس و محافلى که در آن قرآن خوانده و تفسیر و تدریس می‏شد، اکنون خالى است و محل نزول وحى، چون صحرایى بى‏ آب و علف، خشک افتاده است.

غنائم و بیت المال مسلمین را مى‏بینم که در میان دیگران تقسیم مى‏شود و می نگرم که دست‌هاى ایشان (اهل بیت (علیهم السلام)) از آن خالى است."

در این لحظه، امام رضا (علیه السلام) گریست و فرمود: " اى خزاعى! راست گفتى. همین طور است."

دعبل ادامه داد تا به این بیت رسید که:

"هر گاه (اهل بیت (علیهم السلام)) هدف حربه، تیر جنایت، بلا و ظلم دشمن واقع می‌شوند، دست‌هاى خالی از حربه و بسته شده را به سوى دشمن می‌گشایند."

در این هنگام امام (علیه السلام) کف دو دستش را می‌چرخانید و بالا و پایین می‌کرد و می‌فرمود: "آرى این چنین است، دست‌ها بسته است."

دعبل ادامه داد و به این بیت رسید:

"من چون داراى محبت شما خاندانم، همه عمر در ترس و وحشت زندگى کردم. اما امید من همه این است که پس از وفاتم دیگر از عذاب در امان باشم."

حضرت رضا (علیه السلام) در واکنش به این بیت فرمود: "خداوند تو را از فَزَع اکبر(3) که قیامت است؛ از عذاب در امان دارد."

دعبل از گفته امام (علیه السلام) شادمان گشت و شعر را در توصیف احوالات و مقابر اهل بیت (علیهم السلام) ادامه داد تا به این بیت از قصیده خود رسید:

"و قبرى در بغداد، از برای نفس زکیه‌اى است که خداوند در یکى از غرفههای بهشتی او را جایگاه داده است. (اشاره به محل دفن حضرت امام موسى کاظم (علیه السلام))

در این جا امام رضا (علیه السلام) فرمود: "آیا [در این قسمت شعر] دو بیت به قصیده‌ات بیفزایم تا کامل‏ گردد؟"

دعبل عرض کرد: "ای پسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بفرمایید."

حضرت فرمود:

"و قبرى در شهر توس(4) است که وامصیبتا از غم و اندوهش؛ که آتش مصیبت فاجعه مرگش در اعضاء و رگ و ریشه بدن شعله می‌زند تا روز حشر. مگر خداوند قائمى برانگیزد و بر ستم و ستمکاران پیروز شود و درد و رنج ما تا حدى آرام بخشد."(5)

دعبل با نگرانی گفت: "مولای من! بفرمایید که قبر چه کسی در شهر توس است؟"

حضرت رضا (علیه السلام) فرمود: "آن قبر من است که روزگارى نمى‌گذرد تا این که توس محل رفت و آمد شیعیان و زوار قبر من مى‏شود. اعلام می کنم که هر کس مرا در زمان غربت قبرم در توس زیارت کند، او در درجه من، با من همدم خواهد بود. در حالى که خداوند او را از گناه پاک و آمرزیده باشد."(6)و(7)

سپس حضرت پس از این که قصیده دعبل به پایان رسید، از جاى برخاست و دعبل را گفت که همان جا بماند. سپس به درون خانه رفت و لحظاتی بعد خادم آن حضرت با کیسه‌اى از طلا که داراى یک صد دینار بود بیرون آمد و آن را به دعبل داد و به او گفت: "مولایت فرموده این کیسه طلا را خرج خود کن."

دعبل گفت: "به خدا سوگند من‏ براى اخذ صله و پاداش به این جا نیامده‌ام و این قصیده را به طمع مال نسروده‌ام. بنابراین مال را نگرفت و رد کرد و تقاضاى جامه‌اى از جامه‌هاى آن حضرت را نمود که بدان تبرک جسته و خود را مشرف به آن جامه نماید."

پس امام (علیه السلام) لباسی با همان کیسه طلا توسط خادمش به او عطا فرمود و خادم را دستور داد تا به دعبل بگوید که این مال را بپذیرد زیرا بدان محتاج خواهد شد و آن را باز نگرداند. دعبل کیسه طلا با آن لباس را پذیرفت و به سوی شهرش بازگشت.

وقتی دعبل به شهر خویش رسید، دزدان همه اموال خانه‌اش را به یغما برده بودند و همان‌طور که امام رضا (علیه السلام) پیش‌بینی فرموده بود به سکه‌های اهدایی ایشان احتیاج پیدا کرد.

(برگرفته از کتاب: "عیون اخبار الرضا (علیه السلام) تألیف: "شیخ صدوق (ره)) (با تلخیص و اضافات)(8)

 فرارسیدن آخر ماه صفر، سالروز شهادت

امام رئوف و حجت عطوف،

هشتمین پیشوای شیعیان،

حضرت امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام)

را به تمامی شیعیان جهان، به خصوص شما دوست گرامی تسلیت می‌گویم.


پاورقی ها:

1- دعبل بن علی خزاعی (زاده ۱۴۸ هجری قمری و درگذشته ۲۴۵ هجری قمری) از شاعران و ادبای نامدار شیعی در قرون دوم و سوم هجری قمری است. وی در اواخر زندگی امام صادق (علیه السلام) در کوفه به دنیا آمد. او محضر امام کاظم و امام رضا و امام جواد (علیهم السلام) را درک کرده است.

2- مرو یکی از چهار شهر قدیم خراسان بود که زمانی پایتخت این استان بوده است. این شهر از نظر نظامی و تجاری موقعیتی خاص داشته است. به همین جهت از دیرباز تا زمان مأمون همیشه این شهر پایتخت خراسان بوده است. مرو هم اکنون در کشور ترکمنستان قرار دارد.

3- "فزع اکبر" به معنی وحشت و هراس بسیار بزرگ کنایه و توصیف قرآن کریم از احوال انسان‏ها در روز قیامت دارد. این عبارت در آیه 103 سوره انبیاء مورد اشاره واقع شده است.

4- توس نه نام یک شهر بلکه نام یک ناحیه بسیار وسیعی در خراسان میباشد. مورخان و جغرافیدانان آوردهاند که این ناحیه بیش از چند هزار آبادی را در بر میگرفته است. اما در این میان دو شهر مهم وجود داشته است: یکی نوقان و دیگری تابران.

حضرت رضا (علیه السلام) پس از شهادت به دست مامون عباسی در سال 202 هجری، در آرامگاه هارونی سناباد در حاشیه شهر نوقان به خاک سپرده شد. از آن پس سناباد نوقان به نام مشهد [یعنی محل شهادت حضرت رضا (علیه السلام)]خوانده شد و اندک اندک بر پهنه آن افزوده شد. به مرور زمان و به دلایل مختلف مشهد که مقبره امام هشتم شیعیان (علیه السلام) را در برداشت، جایگاه و آوازه و گستره آن دو را در برگرفت. (برگرفته از : معجم البلدان، جلد 4، صفحه 49 ؛ فرهنگ خراسان، جلد 1، بخش طوس)

5- و قبر بطوس یا لها من مصیبة / توقد بالأحشاء بالحرقات‏ / إلى الحشر حتى یبعث الله قائما / یفرج عنا الهم و الکربات

6- "قبری و لا تنقضی الأیام و اللیالی حتى تصیر طوس مختلف شیعتی و زواری ألا فمن زارنی فی غربتی بطوس کان معی فی درجتی یوم القیامة مغفورا له‏" (عیون اخبار الرضا (علیه السلام)، جلد 2، صفحه 264)

7- با توجه به روایات متعدد از ائمه اطهار (علیهم السلام) نقش اصلی در برخورداری از فضیلت و کمال زیارت، معرفت و آگاهی به حق مزور میباشد. این که امام معصوم چه شخصیتی است؟ معرفت او چگونه ممکن است؟ حق او و معرفت او چیست؟ و… مطالبی که بحث های طولانی طلب میکند.

اما به عنوان نمونه «بزنطی» میگوید: در نامه حضرت رضا (علیه السلام) خواندم که فرمود: این پیام را به شیعیان ما برسانید که زیارت من در پیشگاه الهی با هزار حج برابری می کند. [تعجب کردم، از این رو] به امام جواد (علیه السلام) گفتم: واقعا این زیارت با هزار حج برابری میکند؟ فرمود: آری، به خدا سوگند! با هزار هزار حج برابری میکند [لیکن] برای کسی که همراه با معرفت زیارتش کند. (ثواب الأعمال، صفحه 98؛ عیون اخبار الرضا (علیه السلام)، جلد 2، صفحه 257) 

8- متن فوق از ترجمه فارسی کتاب مذکور که توسط آقایان حمیدرضا مستفید و على اکبر غفارى صورت گرفته، انتخاب شده است.‏

نویسنده : حسین طالبی ; ساعت ٤:٢۱ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ٢ دی ۱۳٩۳
تگ ها: امام رضا
comment نظرات () لینک